Aç-Kapa (Cut-and-Cover) Metodu ile Metro İstasyonu Kaba İnşaat Süreci

Metro sistemlerinin yüzeye yakın istasyon yapılarında tercih edilen Aç-Kapa Yöntemi, zemin yüzeyinin kazılarak inşaatın yapılması ve yapının tamamlanmasının ardından tekrar kapatılması esasına dayanır. Aşağıdaki süreç, genel kaba inşaat aşamalarını kapsamaktadır.

1. Hazırlık ve Mobilizasyon Aşaması

İnşaatın fiilen başlamasından önceki en kritik süreçtir.

• Altyapı Deplaseleri (Utility Relocation): Kazı alanından geçen elektrik, su, doğalgaz, kanalizasyon ve telekomünikasyon hatlarının tespit edilip, kazı sahası dışına (bypass hatlarına) taşınmasıdır.

• Trafik Sirkülasyonu: İstasyonun cadde üzerinde olması durumunda trafik akışının servis yollarına yönlendirilmesi sağlanır.

2. İksa Sistemleri (Derin Kazı Destekleme)

Açık kazı yapılacağı için çevre güvenliğini sağlamak ve zemin kaymasını önlemek adına iksa (destekleme) sistemleri uygulanır.

• Diyafram Duvar (Diaphragm Wall) veya Fore Kazık: İstasyonun dış çeperini oluşturan, su sızdırmazlığını ve zemin stabilitesini sağlayan betonarme duvarlardır. Özellikle yeraltı su seviyesinin yüksek olduğu bölgelerde diyafram duvar tercih edilir.

• Başlık Kirişi: Kazıkların veya duvarların üst kısmını birbirine bağlayarak bütüncül çalışmasını sağlayan betonarme kiriştir.

3. Hafriyat ve Destekleme (Strut) Aşaması

Zemin, proje kotuna (temel seviyesine) kadar kademeli olarak kazılır.

• Çelik Destekler (Strutlar): Kazı derinleştikçe, karşılıklı duvarların toprak basıncıyla içeri çökmesini engellemek için büyük çelik borular (strut) ile yatay destekleme yapılır.

• Ankraj Uygulaması: Zemin yapısı uygunsa, içten destek yerine zemin içine delgi yapılarak yerleştirilen çelik halatlar (ankraj) ile duvarlar geriye doğru sabitlenir.

4. Kaba İnşaat (Betonarme Yapı) Süreci

Kazı taban kotuna ulaşıldıktan sonra asıl istasyon yapısının inşası başlar.

A. Temel ve Yalıtım

• Grobeton ve Tesviye: Kazı tabanına temiz bir çalışma yüzeyi oluşturmak için grobeton dökülür.

• Su Yalıtımı (Waterproofing): Yeraltı yapılarının en büyük düşmanı sudur. Temel altına ve dış duvarlara bohçalama yöntemiyle (genellikle PVC veya bitümlü membran) su yalıtımı yapılır.

• Radye Temel (Raft Foundation): İstasyonun tüm yükünü zemine aktaran, demir donatısı yoğun, yüksek mukavemetli (genellikle C30/37 veya C35/45 sınıfı) betonarme temel dökülür.

B. Katların Yükselmesi 

• Perde Duvarlar: İstasyonun dış duvarları su yalıtımlı beton (katkılı beton) ile örülür.

• Kolonlar ve Döşemeler:

  • Peron Katı: Yolcuların trene bindiği en alt kat.

  • Konkors (Bilet Holü) Katı: Turnikelerin ve teknik odaların bulunduğu ara kat.

  • Tavan Döşemesi: İstasyonun üzerini kapatan son betonarme tabliye.

5. Geri Dolgu ve Yüzey Düzenleme

Kaba inşaat tamamlandıktan sonra yapı ile kazı çukuru arasında kalan boşluklar uygun dolgu malzemesi ile doldurulur ve sıkıştırılır.

• Yalıtım Koruması: Dolgu yapılmadan önce dış perde duvarlardaki su yalıtımının zarar görmemesi için koruyucu levhalar (drenaj levhaları) veya tuğla duvar örülür.

• Yüzey Restorasyonu: Yol, kaldırım ve peyzaj düzenlemeleri yapılarak alan eski haline (veya projeye uygun yeni haline) getirilir.

Teknik Özet Tablosu