Zorlu İmalatlar Serisi: 8 Metre Yükseklikte Tekyüz (Single-Sided) Perde Yapımı
Şantiyelerin en büyük kabuslarından biri, arkasına geçilemeyen, tij (tie-rod) atılamayan ve yüksekliği standartların çok üzerinde olan perde duvarlardır. Derin bodrumlu projelerde, metro şaftlarında veya bitişik nizam yapılarda karşımıza çıkan 8 metre yüksekliğindeki tekyüz perdeler, sıradan bir kalıpçılık işi değil, tam anlamıyla bir mühendislik projesidir.
Bu yazıda, 8 metre yüksekliğinde bir tekyüz perdenin, "A Tipi Destek Sehpaları" kullanılarak nasıl güvenle döküleceğini, karşılaşılan statik zorlukları ve sahadaki kritik püf noktalarını inceliyoruz.
Tekyüz Perde Nedir ve Neden Zordur?
Normal bir perde kalıbında, iki kalıp yüzeyi birbirine "tij" (saplama milleri) ile bağlanır. Betonun oluşturduğu taze beton basıncı bu tijler tarafından karşılanır ve sistem dengede kalır.
Ancak arkada bir fore kazık sistemi, iksa duvarı veya komşu bina varsa, perdeyi arkadan bağlama şansınız yoktur. Tekyüz kalıp sisteminde, betonun oluşturduğu devasa yanal basıncı karşılayacak hiçbir karşı yüzey yoktur.
8 Metredeki Zorluk: Betonun bir sıvı gibi davrandığını düşünün. 8 metre yükseklikte, tabandaki hidrostatik beton basıncı muazzam boyutlara ulaşır (Döküm hızına bağlı olarak 60-80 kN/m²'leri bulabilir). Bu güç, kalıbı sadece itmez; onu devirmeye, arkaya kaydırmaya veya patlatmaya çalışır.
Kullanılacak Sistem: Ağır Yük Tipi Destek Sehpaları (Asker)
8 metre tek seferde dökülecekse veya tırmanır sistemle (örneğin 4m + 4m) yapılacaksa, vazgeçilmez eleman Yük Aktarım Sehpalarıdır.
1. Sistemin Mantığı
Bu sistemde kalıp panelleri (Plywood + H20 + Çelik Kuşak), arkasındaki devasa çelik üçgen sehpalara (Asker) monte edilir. Bu sehpalar, betondan gelen yatay yükü alır ve bunu düşey yüke çevirerek temele/radye döşemeye iletir.
2. Kritik Bileşen: Kalıcı Ankrajlar (Lost Anchors)
Bu sistemin kalbi, sehpaları zemine bağlayan ankrajlardır. Tij atamadığımız için, tüm yükü radye temelin içinde bıraktığımız özel ankrajlara (genellikle "V" veya "U" şeklinde temele gömülen parçalar) bindiririz.
Uyarı: 8 metre yükseklikteki bir perdenin ankrajları, asla sonradan epoksi ile ekilmemelidir. Bu ankrajlar, radye demiri döşenirken projeye göre yerleştirilmeli ve beton dökülmeden önce konumu mm hassasiyetinde ayarlanmalıdır.
Adım Adım Uygulama Rehberi
Adım 1: Statik Hesap ve Planlama
Kalıp firması ile birlikte çalışarak şu sorulara yanıt vermelisiniz:
Döküm Hızı: Saatte kaç metre yükseleceğiz? (8 metreyi tek seferde dökmek çok risklidir, genellikle tırmanır sistem veya çok yavaş döküm önerilir).
Beton Sıcaklığı ve Priz: Geciktirici katkı kullanılacak mı?
Sehpa Aralığı: Sehpalar 50 cm mi, 75 cm mi ara ile konulacak?
Adım 2: Ankraj Yerleşimi (Radye Aşaması)
Radye temel dökülmeden önce, kalıp projesine uygun olarak kalıcı ankrajlar yerleştirilir. Bu ankrajların çekme dayanımı, perdenin devrilmesini engelleyen tek şeydir.
Adım 3: Sehpaların ve Kalıbın Kurulumu
Montaj: Çelik destek sehpaları vinç yardımıyla yerleştirilir ve zemindeki ankrajlara somunlarla sabitlenir.
Yüzey: Kalıp yüzeyi (Plywood veya çelik yüzey) sehpalara monte edilir.
Terazi: 8 metrede şakül kaçıklığı kabul edilemez. Lazer ve şakül ile hassas ayar yapılır.
Adım 4: Beton Dökümü (En Kritik An)
8 metre yüksekliğindeki bir tekyüz perdede beton dökümü stratejik olmalıdır:
Pompa Hortumu: Betonun ayrışmaması (segregasyon) için mutlaka tremie borusu veya hortumun perde tabanına kadar indirilmesi gerekir.
Katman Katman Döküm: Beton 50-60 cm'lik katmanlar (layer) halinde dökülmeli ve her katman iyice vibrasyon yapılmalıdır.
Hız Kontrolü: Kalıp patlamaması için döküm hızı (rate of rise) statik hesapta belirlenen sınırı (örn: 2 m/saat) asla geçmemelidir.
Saha Mühendisleri İçin Altın Tavsiyeler
Dökümü Bölmeyi Düşünün: Eğer proje süresi izin veriyorsa, 8 metreyi tek seferde dökmek yerine, tırmanır kalıp (climbing system) kullanarak 4m + 4m şeklinde dökmek riski %80 azaltır. Hem vibrasyon kalitesi artar hem de kalıp patlama riski düşer.
Kör Kasa Kullanımı: Eğer perdede tesisat boşluğu veya kapı varsa, "tekyüz" sistemde bu boşlukları sabitlemek çok zordur. Rezervasyonların içerisine çelik takviyeler atılmalıdır.
Vibratör Ucu: 8 metre derinliğe inebilecek uzunlukta vibratör şaftınızın olduğundan veya dış vibratör kullanacağınızdan emin olun.
Güvenlik: Döküm sırasında kalıbın arkasında (destek sehpalarının olduğu bölge) kesinlikle personel bulundurmayın. Olası bir civata kopmasında o bölge ölümcül alandır.
Sonuç
8 metre tekyüz perde, "yaptım oldu" diyebileceğiniz bir imalat değildir. Yanlış hesaplanmış bir destek aralığı veya eksik sıkılmış bir ankraj somunu, binlerce tonluk betonun sahaya dökülmesine ve ciddi iş kazalarına yol açabilir.
Başarının sırrı: Doğru statik hesap, güçlü çelik sehpalar ve sabırlı beton dökümüdür.
