2026 Raylı Sistem Projelerinde Balastsız Hat (Slab Track) Maliyet Analizi ve Hesaplama Yöntemleri
Modern şehir içi raylı sistemlerde ve yüksek hızlı tren hatlarında, bakım maliyetlerini minimize etmek ve seyir konforunu artırmak amacıyla Balastsız Hat (Slab Track) uygulamaları 2026 yılında artık bir "tercih" değil, neredeyse bir "zorunluluk" haline gelmiştir.
İlk yatırım maliyeti klasik balastlı hatta göre %30-50 daha yüksek olan bu sistemlerde, maliyet hesabı yapılırken milimetrik hassasiyet gerektiren işçilikler ve yüksek teknoloji ürünü bağlantı elemanları bütçeyi domine eder. Bu yazıda, 2026 yılı piyasa koşullarında balastsız hat maliyetlerinin nasıl analiz edileceğini inceliyoruz.
1. Temel Bileşenler ve Malzeme Maliyetleri
Balastsız hat maliyet analizinde "Birim Fiyat" genellikle tek hat metresi (tül metre) üzerinden hesaplanır. Bu birimi oluşturan ana kalemler şunlardır:
A. Ray ve Ray Kaynakları (%25-30)
Ray Tipi: Genellikle UIC 60 (60E1) veya 54E1 raylar kullanılır. Çelik fiyatlarındaki global dalgalanmalar maliyeti doğrudan etkiler.
Ray Uzunluğu ve Kaynak: 2026 projelerinde raylar genellikle 18m veya 36m boylarında gelir ve sahada "Alın Kaynağı" (Flash Butt Welding) veya "Termit Kaynağı" ile birleştirilir. Kaynak maliyeti, malzeme maliyetine eklenmelidir.
B. Bağlantı Sistemleri (Fastening Systems) (%20-25)
Bu kalem, balastsız hattın en stratejik maliyet unsurudur.
İthalat ve Döviz: Vosloh, Pandrol veya muadili yüksek elastikiyetli bağlantı sistemleri (baseplate, klempler, pedler) genellikle döviz endeksli ürünlerdir.
Titreşim Sönümleme: Şehir içi metrolarda, binaların altından geçerken titreşimi önlemek için kullanılan "Mass Spring System" (Yüzer Döşeme) veya özel elastomer pedler, standart bağlantı elemanlarına göre maliyeti 3-4 katına çıkarabilir.
C. Beton ve Donatı (%20-25)
Özel Beton: Hat betonu (Track Concrete), C35/45 sınıfı, sülfata dayanıklı ve rötresi (büzülmesi) kontrol altına alınmış özel reçeteli betondur.
Lojistik Çarpanı: Betonun birim fiyatı santralde X TL ise, tünelin 5 km içine, raylı mikserlerle (transmikser değil) taşınmasının maliyeti onu 1.5X TL'ye çıkarır.
2. İşçilik ve Uygulama Yöntemleri
Balastsız hatta maliyet, malzemenin yerine konulmasından ziyade, "doğru kotta ve koordinatta" konulması için harcanan efora bağlıdır.
A. Top-Down (Yukarıdan Aşağıya) Yöntemi
Günümüzde en yaygın kullanılan yöntemdir. Raylar ve traversler önce havaya asılır, ayarlanır ve altına beton dökülür.
Portal ve Sehpa Maliyetleri: Rayları askıya almak için kullanılan özel ayar sehpalarının (spindles) yatırım maliyeti ve bunların sürekli sökülüp takılması ciddi bir işçilik kalemidir.
Hassas Ölçüm (Geodezi): Harita ekiplerinin maliyeti, kaba inşaata göre çok daha yüksektir. Milimetrik sapmalar (±1-2mm) kabul edildiğinden, ölçüm ekibi vardiyalı ve sürekli hattın başında olmalıdır.
B. Beton Döküm İşçiliği
Tünel içi lojistik, verimi düşürür. Günde ortalama 100-150 metre hat dökülebildiği varsayımıyla (tek ekip), işçilik birim fiyatı "adam/saat" üzerinden değil, "tamamlanan metre" üzerinden hesaplanmalıdır.
3. Lojistik ve Ekipman Giderleri
2026 yılında enerji maliyetlerinin artmasıyla, tünel içi lojistik bütçede daha büyük bir yer kaplamaktadır.
Road-Rail Araçlar (Unimog vb.): Betonun ve malzemenin nakli için hem karada hem rayda giden araçların kiralama ve yakıt giderleri.
Mobilizasyon: Tünel giriş şaftlarının (şaft vinçleri) işletilmesi ve malzemenin aşağı indirilmesi maliyeti.
4. Maliyet Hesaplama Formülü (Örnek Yaklaşım)
Balastsız hat yapım maliyetini (M) hesaplamak için şu temel formülasyon kullanılır:
L: Hat Uzunluğu (metre)
B: Birim Malzeme Maliyetleri
İ: Montaj İşçiliği (m başına)
G: Genel Giderler ve Lojistik
5. Kritik Dikkat Noktaları (2026 Vizyonu)
Makas Bölgeleri: Makasların (Turnout) balastsız hatta montajı, düz hatta göre 5-6 kat daha maliyetli ve zaman alıcıdır. Bütçede ayrı bir kalem olarak tutulmalıdır.
Arayüz Yönetimi: İstasyon peronları ile tren arasındaki boşluğun (gap) ayarlanması için yapılan ince işçilikler (fine-tuning) genellikle atlanır ancak ciddi maliyet yaratır.
İkinci Aşama Betonu: Drenaj kanalları ve yürüme yolları (walkway) maliyete dahil edilmelidir.
Sonuç
2026 yılında balastsız hat maliyetlerini yönetmek; sadece demir ve betonu hesaplamak değil, tünel içi lojistiği ve mikron düzeyinde hassasiyeti yönetmektir. Özellikle döviz bazlı bağlantı elemanları ve enerji maliyetleri, proje bütçesinin en riskli kalemleridir. Başarılı bir maliyet analizi için, proje başında zemin tipi ve titreşim gereksinimlerinin (sessiz hat vb.) netleştirilmesi elzemdir.
